Występują tu obok siebie elementy przyrody różnych obszarów, m.in. gatunki i zbiorowiska górskie i ciepłolubne, biocenozy skrajnie suchych skał i podmokłe łąki oraz bagienne lasy, siedliska skrajnie ubogie i niezwykle bogate. Teren ten ma sobie tylko właściwe elementy przyrody. Nigdzie w Polsce nie spotykamy tak bogatego krajobrazu o charakterze krasowym: pojedyncze skały, skaliste wzgórza, doliny wąwozy, jary, wywierzyska oraz jaskinie. Największa z nich Jaskinia Wierzchowska jest udostępniona do zwiedzania. Żyje tu również bardzo bogata i różnorodna ekologicznie flora i fauna charakteryzująca się posiadaniem gatunków endemicznych, reliktowych, zagęszczeniem granic zasięgowych, obfitością roślin i zwierząt rzadkich w kraju. W związku z tym aż 8% powierzchni objęte jest ochrona rezerwatową. Są to rezerwaty głównie typu leśno-krajobrazowego: Dolina Mnikowska, Dolina Racławki, Skała Kmity, Dolina Eliaszówki, Dolina Szklarki, Dolina Rudna, Wąwóz Bolechowicki.
Dominującym gatunkiem panującym jest sosna (5434,26 ha; 59,7%). Drugim pod względem udziału gatunkiem panującym jest buk (2134,17 ha;