Po raz pierwszy wymieniona została w spisanej w języku łacińskim bulli papieża Celestyna III z 1193 roku adresowanej do księcia polskiego Kazimierza Sprawiedliwego, według której karczma znajdująca się w miejscowości „thaberna in Cromolau” należała do klasztoru kanoników regularnych na Piasku we Wrocławiu.

Kromołów otrzymał prawa miejskie w XIV wieku. Nastąpiło to przed 1388, ale konkretna data nie jest znana ponieważ nie zachował się do czasów dzisiejszych akt lokacyjny. W czasach Jana Długosza klasztor miał w Kromołowie 1 łan ziemi, 1 zagrodnika i prawo patronatu nad kościołem parafialnym, a sam Kromołów był uważany za miasto.

W 1425 roku miejscowość wymieniona została jako suburbium czyli przedmieście Zawiercia. Właścicielem miasta był wówczas Stanisław Kromołowski, będący również rajcą lelowskim. On i jego syn Stanisław przyczynili się do znacznego ożywienia gospodarczego miasta, kiedy to Kromołów zyskał rangę kupiecką i handlową;