Sejm uchwalał podatki na wojsko. Od 1563 stałym podatkiem była kwarta, 1/5 (?!) dochodów z dóbr królewskich. Przynosiła ona około 100 tys. złotych i przeznaczona była na utrzymanie wojska kwarcianego. W 1637 r. sejm wprowadził nową kwartę (duplę). Początkowo wynosiła ona 61 tys., później doszła do 124 tys., a przeznaczono ją na potrzeby artylerii.
Władza królewska poddawana była też naciskom ze strony magnaterii. Stefan Batory surowo poskromił warcholstwo Zborowskich. Jego następca, Zygmunt III Waza, spotkał się już z nową siła polityczną w państwie. Były to litewsko-ruskie rody możnowładcze. Wspierała je nowa magnateria koronna, której świeżo wyrosłe latyfundia znajdowały się na ziemiach ukraińskich. Wielką władzę posiadał kanclerz i hetman wielki koronny Jan Zamoyski. To on w czasie elekcji w 1587 przechylił szalę na rzecz wyboru młodego królewicza szwedzkiego. Ze względu na młodość i niedoświadczenie nowego monarchy, chciał nadal wpływać na losy państwa.