Większość struktur Kościoła unickiego znalazła się w granicach Rosji po trzech rozbiorach Polski. Przed I rozbiorem Polski Kościół unicki był jednym z największych związków wyznaniowych w Rzeczypospolitej, z ośmioma diecezjami: kijowsko-wileńską (metropolia), łucką, lwowską, połocką, przemyską, chełmską, pińską i włodzimierską. Łącznie unici dysponowali 9452 budynkami sakralnymi. Ok. 60% tego stanu posiadania znalazło się po trzech rozbiorach Polski w granicach Cesarstwa Rosyjskiego.
Kolejni władcy Rosji negatywnie odnosili się do unitów, z reguły postrzegając ich jako prawosławnych, którzy pod przymusem przyjęli jurysdykcję papieża i przy pierwszej okazji wystąpią z niej. Szeroko zakrojona działalność na rzecz nawracania unitów na prawosławie została podjęta na ziemiach białoruskich i litewskich już za rządów Katarzyny II. Po przerwie w latach panowania Pawła I i Aleksandra I, który w wydanym pierwszym manifeście do mieszkańców Obwodu Białostockiego, po włączeniu 27 października 1807 r. do Rosji, zapewniał: „Wszystkie prawa i przywileje wasze zostaną nieodjętemi. Wyznanie religii waszej w całości się zachowa"Józef Maroszek, Historia, która uczy. KATOLICY UNICI wobec ukazu carskiego 1839 r., „Drogi Miłosierdzia” – Miesięcznik Archidiecezji Białostockiej [nr 12(112), r. 12, grudzień 2019], s.