„Inkwizycja hiszpańska” – określenie zazwyczaj odnoszone jest do państwowo-kościelnej instytucji utworzonej przez króla Ferdynanda II i królową Izabelę I w 1480, jednak trybunały inkwizycyjne istniały na Półwyspie Iberyjskim na długo przed tą datą. Podobnie jak większość katolickich krajów europejskich, kraje hiszpańskie zostały objęte działalnością średniowiecznej inkwizycji papieskiej, a działalność inkwizycyjną prowadziło tam także co najmniej kilku biskupów. Faktyczna działalność inkwizycji ograniczała się do krajów wchodzących w skład monarchii aragońskiej, natomiast w Kastylii i Portugalii była ona instytucją prawie nieznaną.
Heretycy w Hiszpanii na przełomie XII/XIII wieku thumb|Żółty krzyż katarów – narzucony przez Inkwizycję znak rozpoznawczy, który mieli nosić na swych ubraniach pokutujący heretycy Dwa największe średniowieczne ruchy heretyckie, katarzy i waldensi, były obecne w Hiszpanii od końca XII wieku. Waldensi zostali wprost wymienieni w antyheretyckich ustawach królów Aragonii Alfonsa II w 1194 i Piotra II w 1198Lea, II, s. 162–163; Lambert, s. 110.. Z Aragonii pochodził jeden z waldeńskich przywódców, Durand z Huesca, który w 1208 wraz ze swoimi zwolennikami pojednał się z Kościołem katolickim, zakładając wspólnotę „ubogich katolików”Lambert, s. 137–140;