W lutym miasto i okolica było miejscem koncentracji licznych oddziałów wojskowych, między innymi radzieckiego I Korpusu Pancernego oraz pod koniec tego miesiąca II Armii Wojska PolskiegoK. Kaczmarek, Druga Armia Wojska Polskiego, Warszawa 1978, s. 207–209, 235.. 9 maja 1945 roku do miasta obsadzanego przez tworzącą się administrację polską i polskich kolejarzy (pierwsza grupa pionierów przybyła z Wągrowca w dniach 17–19 lutego) dotarł pierwszy zorganizowany przez PUR transport z ludnością polską przesiedlaną z Kresów WschodnichArchiwum Państwowe w Poznaniu, Państwowy Urząd…, nr 918/sygn. 3036, s. 1–17., Krzyż stał się polskim miastem, co potwierdziły ustalenia sierpniowej konferencji w Poczdamie. Pierwszym polskim burmistrzem został Czesław ŚwiatłowskiStanisław Żelaźniewicz, Kształtowanie się władzy ludowej w powiecie trzcianeckim w latach 1945-1950, Towarzystwa Miłośników Ziemi Trzcianeckiej, Trzcianka, 1985, s. 4.