Treść Autor na podstawie losów rodzin Nieźrzałków, Późnych, Zachwatów, Kaczmarków, Cichych, Pieczygłowów, Paliwodów, Fajusów, Dopatków i innych, opisuje dzieje Polaków zamieszkujących tereny Pogranicza, czyli Marchii Granicznej i problemy z jakimi stykali się w codziennym obcowaniu z niemieckimi władzami i sąsiadami (szykany, zakazy, dyskryminacja, konfiskaty, a w końcu zabójstwa, wysiedlenia i egzekucje). Paukszta scharaktryzował także postawę żandarmów, urzędników, kleru, lokalnych ziemian i rzemieślników. Sylwetki Niemców nie są jednoznacznie negatywne - nie brak wśród nich osób przyjaźnie usposobionych, a nawet popierających dążenia polskie. Autor opisał działania Związku Polaków w Niemczech, a także innych polskich organizacji, prasy polskiej oraz używane metody i fortele mające na celu obchodzenie prawa w celu wspierania społeczności polskiej i jej działań.