mały|upright=2|alt=udzial zwiazkow zawodowych wedlug kraju|Procentowy udział członków związków zawodowych wśród pracujących w wybranych krajach Europy. Źródło: OECD (2020-2017, najnowsze dostępne dla danego państwa).
Związek zawodowy – masowa organizacja społeczna zrzeszająca ludzi pracy najemnej na zasadzie dobrowolności. Jej celem jest obrona interesów społeczno-ekonomicznych. Tworzona może być według kryteriów gałęzi produkcji, zawodu lub regionu, w którym operuje. Związki ponadto mogą rozwijać działalność samopomocową, edukacyjną czy kulturalną.
Związki zawodowe mogą składać się z indywidualnych pracowników, profesjonalistów, byłych pracowników, studentów, praktykantów lub bezrobotnych. Procentowy udział członków związków zawodowych wśród pracujących jest najwyższy w krajach nordyckich.
Definicja Od czasu opublikowania (1894) przez Sidneya i Beatrice Webb, dominującym poglądem historycznym jest, że związek zawodowy „jest stowarzyszeniem pracowników najemnych w celu utrzymania lub poprawy warunków ich zatrudnienia”. Karl Marx opisał związki zawodowe w następujący sposób: „Wartość siły roboczej stanowi świadomą i wyraźną podstawę związków zawodowych, których znaczenia dla angielskiej klasy robotniczej nie można przecenić.