W XIII wieku był on osadą targową, zlokalizowaną w okolicy obecnego Placu Wolności, dopiero później – ze względów bezpieczeństwa – mieszkańcy przenieśli się na wyspę w widłach Obry.
Osada w okresie rozbicia dzielnicowego Polski thumb|Kościan na historycznej mapie Wielkopolski sporządzonej w 1888 roku według danych zaczerpniętych z Kodeksu dyplomatycznego thumb|Relikwiarz z końca XV wieku z fary w Kościanie znajdujący się obecnie w Muzeum Arcidiecezjalnym w Poznaniu. thumb|Mury miejskie thumb|Rynek w Kościanie thumb|Stanisław I Leszczyński odciąża Kościan od obowiązku kwaterowania wojska, 1704 r. (miejsce przechowywania: Archiwum Państwowe w Poznaniu). thumb|Widok z lotu ptaka Kościan powstał przy przeprawie przez bagna rzeki Obry, przez którą biegła droga handlowa ze Śląska do Poznania. Osada po raz pierwszy wspomniana w 1140, kiedy po śmierci Bolesława Krzywoustego, Śląsk oraz Wielkopolskę najechał książę czeski Sobiesław I Przemyślida, który chciał zbudować w miejscu obecnego Kościana wysunięty na północ gród obronny dla ochrony swoich zdobyczy. Według Kodeksu Dyplomatycznego władca ten zmarł jednak w 1140 przed ukończeniem warowni. Dzięki jego planom militarnym powstać miała jednak osada, która później rozwinęła się w miasto.