Kiedy Galicja uzyskała większą autonomię od władz austriackich oraz pod wpływem bardziej wyrobionych politycznie Polaków zaczęła odżywać świadomość narodowa. W Chełmku zorganizowano szkolnictwo z polskim językiem wykładowym. Początkowo uczono się w domach prywatnych, a później w drewnianej 2-klasowej szkole wybudowanej na terenie ofiarowanym przez księżną Ogińską z Bobrka, która zaofiarowała również drzewo na budulec. Ponieważ szkoła ta okazała się za mała, w 1907 r. wybudowano nową piętrową szkołę z czteroklasowym zakresem nauczania. Wzrosło zainteresowanie zagadnieniami politycznymi, a dzięki kolejom zaczęły docierać do Chełmka gazety. Mieszkańcy nawiązali kontakt z ks. Stanisławem Stojałowskim i założyli Stronnictwo Chrześcijańsko-Ludowe. Ksiądz Stojałowski przyjeżdżał do Chełmka i wygłaszał patriotyczne kazania. W 1914 r. wybuchła I wojna światowa, mieszkańców-mężczyzn powołano do wojska. W 1916 r. na linii kolejowej Oświęcim – Chełmek (na moście na Wiśle) miała miejsce katastrofa kolejowa, z ofiarami śmiertelnymi wśród żołnierzy.