Członkostwo Stowarzyszenie skupia potomków zarówno drobnej szlachty, jak i zamożnych i znaczących rodów szlacheckich; uznawane jest jedynie szlachectwo odziedziczone w linii męskiej, „w oparciu o prawo ziemskie I Rzeczypospolitej”. Do Związku należy ok. 800 osób reprezentujących prawie 450 rodów szlacheckich.
Związek nie nadaje szlachectwa ani tytułów arystokratycznych i odcina się od organizacji, które uważa za uzurpatorskie, pseudoszlacheckie, pseudomonarchistyczne lub za pseudozakony rycerskie.
Działalność Związek organizuje otwarte prelekcje, konferencje, spotkania tematyczne i integracyjne. Angażuje się również w akcje o charakterze edukacyjnym i charytatywnym.
Od 1992 roku wydaje Verbum Nobile (łac. Słowo Szlacheckie) – czasopismo poświęcone szeroko rozumianej tematyce szlacheckiej: tradycji, kulturze oraz historii (w tym heraldyce i genealogii). Jest współwydawcą, a także udziela patronatu innym publikacjom, związanym tematycznie z profilem organizacji.
ZSzP był inicjatorem emisji przez Mennicę Polską serii numizmatycznej Herbarz Szlachty PolskiejJacek Dytkowski: Herby w srebrze, Interaktywna Polska (www.iap.pl)..
Związek był współinicjatorem powołania Muzeum Tradycji Szlacheckiej w Waplewie Wielkim - dawnym pałacu hrabiów Sierakowskich herbu Ogończyk.