Inicjatywę powstania publicznej biblioteki miejskiej sankcjonował dekret Krajowej Rady Narodowej z dnia 17 kwietnia 1946 roku, na mocy którego instytucja otrzymała nazwę Miejska Biblioteka Publiczna.. Przystępując do organizowania biblioteki ogłoszono apel do mieszkańców Katowic o składanie w formie darów książek polskich, posiadanych we własnych zbiorach bądź przechowywanych w czasie II wojny światowej, a należących do innych bibliotek. Na apel odpowiedziało niewiele osób. Aby zasilić księgozbiór, postawiono jako jeden z warunków korzystania z biblioteki, ofiarowanie co najmniej jednej książki do jej zbiorów. W roku 1945 zebrano 1749 książek, z których korzystało 206 czytelników, a liczba wypożyczeń wyniosła 1207 woluminów.
Wypożyczalnia przy placu Wolności funkcjonowała jako jedyna do 1948 roku. W kolejnym roku sieć placówek Miejskiej Biblioteki Publicznej zaczęła się rozwijać. Powstały kolejne wypożyczalnie w Śródmieściu, Bogucicach, Załężu (w lipcu 1949 roku w parterowym pawilonie przy ulicy Gliwickiej 88), Dębie oraz Ligocie. Została również otwarta czytelnia ogólna przy ulicy Młyńskiej 5. W 1950 roku biblioteka przejęła placówki z likwidowanego wówczas powiatu katowickiego: w Wełnowcu, Ochojcu, Piotrowicach i Panewnikach.