W 1637 roku wybuchło w Naddnieprzu powstanie Pawluka, którego stłumienie doprowadziło do przejściowego ograniczenia praw Kozaczyzny.
Powstanie Chmielnickiego Hetmanat powstał de facto po ucieczce Chmielnickiego wczesną wiosną 1648 na Sicz, gdzie, szermując hasłami wyzwolenia spod władzy magnatów sprzeciwiających się woli królewskiej, przejął władzę z rąk atamana koszowego i stanął na czele powstania jako hetman kozacki.
Na początku stycznia 1649 Chmielnicki przybył do Kijowa, gdzie powitali go patriarcha jerozolimski Teofanes III i prawosławny metropolita kijowski Sylwester Kossów. Patriarcha odpuścił Chmielnickiemu w Soborze św. Sofii wszystkie grzechy obecne i przyszłe, dał ślub per procura z przebywającą w Czehryniu Motroną, oraz pobłogosławił na „wojnę z Lachami”.
Rozpoczęte w Zamościu w listopadzie 1648 rokowania kontynuowano w lutym 1649 w Perejasławiu, jednak utrzymanie rozejmu nie było możliwe – w marcu pułki kozackie rozpoczęły umacnianie granicy na wododziałach Słuczy i Murafy, a polskie oddziały magnackie rozpoczęły działania na prawym brzegu Horynia.