XIX wieku do wybuchu I wojny światowej oraz towarzyszące im dzieła z różnych okresów.
Na terenie fortecy znajduje się najdłuższy w Europie budynek – cytadela będąca ówcześnie koszarami wojskowymi – liczący 2250 m długości, o powierzchni dwa razy większej od Kremla..
Historia twierdzy
Od wczesnego średniowiecza do 1806. Pierwsze umocnienia i plany Miejsce zbiegu szlaków komunikacyjnych biegnących wzdłuż Wisły, Narwi i Bugu zostało umocnione już w okresie wczesnego średniowiecza, w czasach rządów dynastii Piastów. Dla kontrolowania i zabezpieczenia tego strategicznego rejonu w Zakroczymiu wzniesiono w XI wieku warowny gródL. Gajewski i inni: Grodziska Mazowsza i Podlasia, Warszawa 1976, s. 169..mały|Nowy Dwór Mazowiecki, ruiny spichlerza nad Narwią, widok z wieży cytadeli|lewoPierwsze nowożytne fortyfikacje w rejonie dzisiejszej cytadeli zostały wzniesione przez siły pospolitego ruszenia Mazowsza, które założyło tu we wrześniu 1655 roku obóz, gromadząc się w celu obrony przed najazdem szwedzkim. Były to oszańcowane stanowiska artylerii broniące przepraw przez Wisłę i Bugonarew, oraz fosa osłaniająca obóz od wschoduE.