__TOC__ Struktura Wezwanie pozwanego By rozpocząć postępowanie należało wezwać przed sąd pozwanego (in ius vocatio). Był to akt pisemny i półurzędowy. To znaczy, że powód osobiście pozywał drugą stronę, ale z upoważnienia sądu. W drodze ewolucji procesu kognicyjnego, wezwanie stało się aktem całkowicie urzędowym. Sędzia po wstępnym zbadaniu sprawy od razu odmawiał ochrony sądowej powoda, lub zarządzał doręczenie pisma przeciwnikowi. Doręczenia pozwu nie dokonywał już powód, a specjalny urzędnik sądowy (exsecutor). Pozwany musiał zagwarantować stawienie się w terminie przed sądem przysięgą lub osobą poręczyciela. W innym wypadku pozwany mógł nawet trafić na czas trwania sporu do więzienia sądowego.
Rola litis contestatio Zachował się akt litis contestatio, lecz miał znacznie mniej doniosłe znaczenie niż w procesie formułkowym. Ze względu na jednofazowość postępowania, nie kończył on już pierwszej fazy postępowania. Litis contestatio nie oznaczał także konsumpcji procesowej. To znaczy, że akt nie zamykał drogi do ponownego powództwa. Nowa rola tej czynności ograniczała się do oceny sędziego, co należy zasądzić w wyroku.