W odpowiedzi Francisco Giner de los Ríos, Gumersindo de Azcárate, Teodoro Sainz Rueda, Nicolás Salmerón i inni założyli nowy, prywatny Instytut nienależący do żadnej religii, szkoły filozoficznej ani partii politycznej, który niedługo potem objawił się jako miejsce współpracy postępowych intelektualistów, wśród których między innym znaleźli się: Joaquín Costa, Józef Leonard, Augusto González de Linares, Hermenegildo Giner, Federico Rubio.
Program Działalność miała na celu usprawnienie państwo drogą nauczania. Zmiany skierowane były w stronę europeizacji, a Instytut stanowił swoistą autostradę, dzięki której do kraju docierały najnowsze idee naukowe i pedagogiczne. Stworzono innowacyjny model szkolnictwa. W zajęciach uczestniczyły osoby w różnym wieku. Cztery miesiące po otwarciu ILE, rozpoczęto wydawanie „BILE” (Biuletynu ILE) w celu rozpowszechniania informacji o aktualnych ruchach intelektualnych na świecie i drogach rozwoju Instytutu. Artykuły publikowało tam wielu sławnych hiszpańskich pisarzy (jak np. Azorín, Bazán, Machado, Jímenez, Unamuno) poruszając tematy dotyczące społeczeństwa, edukacji, polityki, ekonomii, nauki i sztuki współczesnej ich czasom.