Historia Potrzebę ustawienia pomnika na Starym Rynku w Bydgoszczy stworzył fakt publicznych egzekucji, jakie na nim przeprowadzono 8–9 września 1939 r. Dodatkowo w 1940 r. władze hitlerowskie dokonały rozbiórki całej zachodniej pierzei Starego Rynku wraz z kościołem pojezuickim, przed którym egzekucje te przeprowadzano. Celem upamiętnienia tych tragicznych wydarzeń Zarząd Miasta ufundował w 1946 r. granitową czarną płytę, ułożoną na niskim cokole, usytuowaną na skwerze przed ratuszem na Starym Rynku. Na niej wyryto krzyż i napis następującej treści: „Miejsce Uświęcone Męczeńską Krwią Polaków Walczących o Wolność”. Autorem płyty był rzeźbiarz Piotr Triebler z Bydgoszczy. Płyta pamiątkowa przetrwała do czasu ustawienia nowego pomnika.
W 1963 r. ogłoszony został konkurs na pomnik poświęcony ofiarom tego okresu. Z nadesłanych prac wybrano projekt Wacława Kowalika przedstawiający stojącą postać „Nike” na wysokim obelisku, ozdobionym płaskorzeźbami. W prawej, opuszczonej ręce, trzymała ona nagi miecz, skierowany do tyłu, w lewej, uniesionej do góry, bukiet kwiatów. Pomnik miał stanąć na Starym Rynku przed budynkiem biblioteki.