Opis rytuału
Kiedy któryś z członków wspólnoty naruszył jej prawa albo popełnił występek, zbierało się posiedzenie. Rodzina poszkodowanego siadała wraz z rodziną winnego i rozpoczynali dyskusję. Ustalona przez społeczność propozycja kary zostawała przedstawiona winowajcy i jego rodzinie. Kara była nałożona na całą rodzinę. Po ukaraniu społeczność starała się zapomnieć o przewinieniu popełnionym przez jednego z jej członków. Kiedy jednak przewinienie było poważne, winowajca i jego rodzina mogli zostać wykluczeni ze wspólnoty. Ważnym elementem procesu pojednania było uznanie przez winnego jego wykroczenia. Powrót pokojowych stosunków pomiędzy członkami waśni był świętowany poprzez wspólne picie lokalnego piwa oraz spożywanie posiłku.
Historia Gacaca
Gacaca miała formę tradycji oralnej. Wyroki nie były spisywane, podejmowane decyzje opierały się na podstawie tradycji zwyczajowej a nie na spisanych prawach. Sędziowie byli głowami rodziny i członkami danej społeczności, co z kolei implikowało ich zaangażowanie w relacje społeczne z dwoma stronami konfliktu. Sądy gacaca kładły szczególny nacisk na pojednanie. Podczas czasów kolonialnych tradycyjna struktura sądownicza została osłabiona.