Prawa dostępu – mechanizm w systemach uniksowych, mający na celu umożliwić określenie uprawnień odczytu, edycji i uruchamiania dla poszczególnych użytkowników. Ma on na celu zapewnienie bezpieczeństwa, stabilności i kontroli prywatności w systemach wielodostępnych.
Prawa dostępu przydzielane są dla kategorii: user – użytkownik, właściciel pliku, group – grupa, właściciel pliku, other – pozostali użytkownicy.
Dla każdej z tych kategorii możliwe są trzy prawa dostępu, opisane literowo (rwx) lub liczbowo trzema bitami: read – odczyt, wartość – 100(2) = 4(8), write – zapis, wartość – 010(2) = 2(8), execute – wykonywanie, wartość 001(2) = 1(8).
Standardowym symbolicznym sposobem zapisu uprawnień jest: -rwxr-xr-- 1 fizyk fizyk 2010 kwi 16 13:09 plik tuuugggooo t – oznacza typ pliku (- zwykły, d katalog, l dowiązanie symboliczne, s gniazdo, f FIFO, c urządzenie znakowe, b urządzenie blokowe) u – uprawnienia właściciela g – uprawnienia grupy o – uprawnienia pozostałych
Zapis liczbowy praw dostępu polega na przedstawieniu uprawnień za pomocą trzycyfrowej lub czterocyfrowej liczby ósemkowej, której kolejne cyfry oznaczają: uprawnienia specjalne (w liczbie trzycyfrowej nie występuje), uprawnienia użytkownika, uprawnienia grupy, uprawnienia pozostałych
rwx r-x r-- → 111 101 100 (2) → 4+2+1 4+1 4 (8) → 754 (8)