thumb|Europa w 814 roku Wczesne średniowiecze – okres średniowiecza, trwający od końca V do połowy (lub końca) XI wieku. Powszechnie za początek okresu uważa się detronizację Romulusa Augustulusa w 476 roku, ostatniego cesarza cesarstwa zachodniorzymskiego. Mniej zwolenników mają: klęska cesarza Walensa pod Adrianopolem w 378 roku lub początek rządów Teodozjusza Wielkiego na Zachodzie (394). Za koniec dość powszechnie obiera się rok 1000, ta data, niezwiązana z żadnym konkretnym wydarzeniem, symbolizuje proces przemian zapoczątkowany w czasach karolińskich (rozwój feudalizmu, odrodzenie Kościoła), a rozpoczynających nową epokę pełnego średniowiecza.
Kultura Zapoczątkowany w okresie późnego antyku proces degradacji kultury antycznej, został znacznie przyspieszony przez najazdy ludów barbarzyńskich. Z racji powszechnej zapaści kulturalnej okres ten nazywany jest również Wiekami Ciemnymi. Pojawiające się w niektórych okresach zwiastuny odrodzenia kulturalnego (np. renesans karoliński lub okres panowania Alfreda Wielkiego w Anglii) były przerywane przez kolejne najazdy barbarzyńców.
Przede wszystkim trzy ośrodki w szczególny sposób zasłużyły się w dziele zachowania antycznego dziedzictwa: celtycka Irlandia, Bizancjum oraz podbita przez Arabów Hiszpania.