Od Sumatry i Jawy odgradzało ich wewnętrzne Morze Jawajskie.

Po zatopieniu dwóch brytyjskich pancerników 10 grudnia 1941 pod Kuantanem, flocie japońskiej mogły się przeciwstawić jedynie stosunkowo słabe i nieliczne siły państw alianckich na tym obszarze. 3 stycznia 1942 utworzono wspólne dowództwo nad sprzymierzonymi siłami amerykańskimi, brytyjskimi, holenderskimi i australijskimi na obszarze południowo-wschodniej Azji, nazwanymi ABDA (skrót od angielskich nazw sprzymierzonych państw). 15 stycznia dowództwo nad flotą ABDA objął amerykański wiceadmirał Thomas Hart. Jej główną bazą była Surabaja na Jawie. 3 lutego sformowano Zespół Uderzeniowy sił ABDA (ABDACOM Striking Force), pod dowództwem holenderskiego kontradmirała Karela Doormana, przeznaczony do walki z japońskimi zespołami inwazyjnymi. W jego skład początkowo wchodziły dwa holenderskie krążowniki lekkie „De Ruyter” i „Tromp”, amerykański krążownik ciężki USS „Houston” i lekki USS „Marblehead” oraz kilka niszczycieli.