Pleonazm (z pleonasmos „nadmiar”), potocznie lub żartobliwie masło maślane – wyrażenie, w którym jedna część wypowiedzi zawiera treść występującą także w drugiej części, zaliczane do redundantnych połączeń wyrazowych.
Charakterystyka pojęcia W literaturze językoznawczej nie czyni się konsekwentnego rozróżnienia między terminami „pleonazm” i „tautologia”. Według niektórych klasyfikacji pleonazmami są wyłącznie połączenia wyrazów w stosunku nadrzędno-podrzędnym (jako przeciwstawne traktuje się wówczas tautologie, będące konstrukcjami o charakterze współrzędnym). Pozostali autorzy natomiast nie wprowadzają wyraźnego rozróżnienia między tymi określeniami. Określenia „pleonazm” i „tautologia” są znane także w nauce o literaturze, wchodząc w skład problematyki stylistycznej. Inne bliskoznaczne terminy to „battologia” i „perissologia”.
Niekiedy pleonazmy stosuje się celowo do konstrukcji figur retorycznych (np. najbielszy odcień bieli), dla osiągnięcia efektu humorystycznego lub wzmocnienia siły ekspresji. Są spotykane w utworach literackich i typowe dla tradycji oralnych. Mogą być zamierzoną amplifikacją, wzbogacającą styl tekstu. Charakter pleonastyczny wykazują również niektóre wyrażenia języka codziennego;