James zwraca uwagę na to, że w swoim wymiarze materialnym pamięć korzysta z tej samej grupy połączeń nerwowych co wyobraźnia. Ten fizykalny fakt ma swoje mentalne konsekwencje gdyż nie możemy w pełni różnicować informacji „zapamiętanej” od „wyimaginowanej”. Z drugiej strony pamięć i postrzeganie są pobudzane innymi drogami nerwowymi, zatem obraz świata zapamiętany różni się od zaobserwowanegoWiktor Werner, Problem pamięci w anglosaskiej refleksji nad jaźnią społeczną. [w:] Szymon Wróbel [red.] „Iluzje pamięci”, Kalisz – Poznań 2007, s. 291 – 304.
Pamięć zdaniem Jamesa wspomaga, czy wręcz umożliwia budowanie różnych warstw osobowej tożsamości.
Współcześnie znaczenie terminu termin pamięć świadoma zawiera się w terminie Pamięć deklaratywna
Pamięć deklaratywna Jeden z rodzajów pamięci długotrwałej, wyróżniany obok pamięci niedeklaratywnej. W literaturze przedmiotu obecne jest także pojęcie "pamięć jawna" lub "pamięć świadoma", jako synonim pamięci deklaratywnej. Dzieje się tak, ponieważ dane z pamięci deklaratywnej mogą być stosunkowo łatwo wydobyte i uświadomione w odróżnieniu od danych gromadzonych przez pamięć niedeklaratywną ("pamięć nieświadomą" lub "pamięć niejawną").