Łotocki przedstawiał następującą periodyzację dziejów Kościoła ukraińskiego: Okres od przyjęcia chrześcijaństwa do najazdu mongolskiego (988–1237) Do podziału metropolii kijowskiej (1237–1410) Odrębność Kościoła ukraińskiego (1415–1686) Zjednoczenie Kościoła ukraińskiego z rosyjskim, opór przed rusyfikacją (1686–1800) Okres dominacji Kościoła rosyjskiego (1800–1915) Okres po upadku caratuM. Papierzyńska-Turek: Między tradycją..., s. 86..
Autorzy koncepcji o istnieniu Kościoła ukraińskiego twierdzili, że – mimo specyfiki swojej historii – był to Kościół analogiczny w strukturze do tradycyjnie uznawanych Kościołów (Serbskiego, Rosyjskiego, Rumuńskiego itp.), posiadający specyficzne tradycje lokalne i własny dorobek w zakresie prawa kościelnego. Wykazywano, że niesłuszne jest nawet traktowanie Kościoła Rosyjskiego jako jego Kościoła-matkiM. Papierzyńska-Turek: Między tradycją..., s. 87.. Zwłaszcza Iwan Ohijenko dowodził, że język ukraiński już w XVII-XVIII wieku był na terenie metropolii kijowskiej co najmniej tak rozpowszechniony, jak cerkiewnosłowiański, przy czym dominował w kazaniach. Jego zanik uważał za wynik rusyfikacji. Za cechę Kościoła ukraińskiego podawano również dużą rolę soborów, w których uczestniczyli na równi duchowni i świeccy, oraz obieralność hierarchii.