Budowa geologiczna i rzeźba Południowa Afryka jest w większości obszarem leżącym na platformie prekambryjskiej, a jej utwory znajdują się miejscami bezpośrednio na powierzchni. W innych miejscach podłoże to jest przykryte młodszymi osadami. Kraj spoczywa na bardzo starym podłożu, gdzie wiek gnejsów w dolinie rzeki Limpopo szacowany jest na 4 mld lat. Dzięki temu na jego obszarze zachował się największy i jeden z najstarszych potwierdzonych obecnie kraterów uderzeniowych na Ziemi, paleoproterozoiczny krater Vredefort. Także drugi co do wielkości krater w Afryce, znacznie młodszy krater Morokweng, znajduje się w RPA. Młodsze skały metamorficzne występują we wschodnim i północnym Transwalu (północno-wschodnia część kraju) oraz w północno-zachodniej części kraju. Intensywne procesy metamorficzne i wulkaniczne, jakie miały tu miejsce, przyczyniły się do utworzenia bogactw mineralnych, które posiada RPA. Centralna i południowa część kraju jest zdominowana przez karbońskie skały osadowe.