Granice pomiędzy powiatami miały być ustalone na szczeblu lokalnym. Powiaty wówczas nie były jednak samorządne, a władza pochodziła z nadania partii komunistycznej. Pierwszym powojennym starostą powiatu kartuskiego został Mieczysław Nowak pochodzący z okolic Kielc. W marcu 1945 roku zaczęły działać powiatowe struktury PPS. W powiecie kartuskim partia ta dość szybko zyskiwała członków w przeciwieństwie do SD, SP i PSL. W wyborach do sejmu w powiecie oprócz list zgłoszonych przez te partie doszła jeszcze jedna lista „Lista Ziemi Kaszubskiej” lista ta odebrała głosy zwolenników wszystkich partii poza PPS. Tuż po wojnie na terenie Pomorza działał oddział Łupaszki. Mimo że oddział ten rzadko działał na terenie powiatu to odbyło się tu jednak kilka bitew z oddziałami UB i MO.
W latach 40. i 50. ludność powiatu stopniowo malała, co miało związek z rozwojem przemysłu w Trójmieście, oraz z opuszczaniem tych ziem przez Niemców. Sama stolica się jednak powiększała ze względu na przyjazd urzędników oraz nauczycieli z centralnej Polski. Dopiero w latach 60. liczba mieszkańców powiatu zaczęła powoli rosnąc. Powiat kartuski był powiatem typowo rolniczym, dopiero w latach 60. nastąpił rozwój przemysłu, głównie rolno-spożywczego oraz budowlanego.