W 1790 r. niezależnie Nicolas Conte i Josef Hardtmuth produkowali ołówki w których materiałem pisarskim była mieszanina oczyszczonego grafitu zmieszanego z glinką. Wkład był trwale osadzony w drewnie i przewidywano temperowanie w miarę zużywania się wkładu.
Ołówek z gumką opatentowano w 1858 roku.
Rysunki ołówkami wykonywali artyści tacy jak Le Corbusier i Picasso.
24 stycznia 1906 r. chorwacki wynalazca, urodzony w Liptowskim Mikułaszu Eduard Slavoljub Penkala opatentował w Zagrzebiu pierwszy na świecie ołówek automatyczny z pręcikiem grafitowym wysuwanym mechanicznie z obudowy.
Zasada działania Współczesny ołówek jest cienkim prętem wykonanym z grafitu oraz kaolinu w oprawie drewnianej lub z tworzywa sztucznego. Podczas pisania grafit ściera się, pozostając cienką warstwą na powierzchni kartki lub drewna. Gdy wystający grafit ulegnie starciu lub stępieniu, ołówek należy naostrzyć przez ścięcie części drewnianej oprawy w celu dotarcia do grafitu, który znajduje się dalej. W ten sposób ołówek ulega skróceniu. Problem ten został usunięty w ołówkach automatycznych, w których skracaniu w miarę pisania ulega tylko sam pręcik grafitowy. Twardość oraz odcień ołówka zależy od proporcji pomiędzy grafitem a kaolinem z nim zmieszanym. Im więcej grafitu, tym ciemniejszy oraz bardziej miękki jest ołówek.