Linia małopolska mały|225x225px|Jan i Jakub Potoccy Na początku XVI wieku Potoccy stali się zwykłą ubogą rodziną szlachecką, jakich wiele było wówczas w królestwie polskim. Odrodzenie świetności rodu rozpoczęło się dopiero za sprawą syna Macieja, Jakuba Potockiego – jednego ze współwłaścicieli wsi Potok Wielki. Sprzedał on swoją część wsi i przeniósł się w pierwszej połowie XVI wieku do województwa ruskiego, ożeniwszy się z pochodzącą z ziemi halickiej, Katarzyną Jemielnicką. Podczas walk z Tatarami i Mołdawią dosłużył się stopnia rotmistrza i dorobił kilkunastu wsi na Rusi i Podolu, objął też cieszący się dużym poważaniem urząd podkomorzego halickiego. Jakub miał ćwiczyć w fechtunku i jeździe konnej młodego Zygmunta II Augusta, na prośbę Zygmunta I, za co otrzymał wioski Sokołów i Zagajpole. Jakub Potocki zmienił nazwę Zagajpola na Potok, a w 1601 roku, na prośbę kolejnego właściciela, król zezwolił na ponowną zmianę nazwy na Potok Złoty. W taki sposób Potoccy utworzyli nowe rodowe gniazdo na ziemi tarnopolskiej i stąd rozpoczęła się ich ekspansja na tereny obecnej Ukrainy.