Początki osadnictwa średniowiecznego na terenie Żmigrodu są datowane na przełom X i XI wieku i wtedy też przypuszczalnie istniał na tym terenie gródM. Florek, Żmij, Żmigród, Opatów. Tajemnicze początki średniowiecznego Opatowa [w:] „Studia nad rozwojem miasta Opatowa i powiatu opatowskiego”, t. 1, Kielce – Opatów 2013, , s. 26.. Prawdopodobnie był to ośrodek powstały w ramach budowy struktury administracyjno-gospodarczej państwa pierwszych Piastów. Osadnictwo na terenie Żmigrodu, w tym na Zamczysku największy rozkwit przeżywało w XII i XIII wieku.
Istniejące na terenie Żmigrodu grodzisko zbudowano na wysokim brzegu rzeki Opatówki, noszącej dawniej nazwę Łukawy. W pobliżu, wokół obecnego klasztoru bernardynów, archeolodzy odkryli ślady intensywnej zabudowy z XII–XIII w. Tam też zbudowano w XII wieku pierwszą świątynię w formie murowanej romańskiej rotundy, prawdopodobnie pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi PannyJ. Wysocki, Wyniki badań archeologicznych na stanowisku nr 1 „Żmigród” w Opatowie w 2011 i 2012 r. [w:] „Studia nad rozwojem miasta Opatowa i powiatu opatowskiego”, pod red. R. Kubickiego, Kielce – Opatów 2013, s. 36–37..