Prawo to rozumiane może być na dwa sposoby: jako prawo wolnościowe, negatywne, niezawierające konieczności pozytywnych działań ze strony państwa („wolność do nauki”) i jako prawo socjalne - roszczenie wobec aparatu państwowego, najczęściej skorelowane z przymusem, obowiązkiem pobierania nauki.
Konstytucyjne prawo do nauki zostało powiązane z obowiązkowym jej pobieraniem do 18. roku życia, zaadresowane do jednostek, ale również wobec władz publicznych zobligowanych do podjęcia działań zabezpieczających właściwe korzystanie z tego prawa, choćby poprzez nakaz zorganizowania i utrzymania odpowiedniej liczby szkół i wyegzekwowania obowiązku, o którym mowa w art. 70 ust. 1 Konstytucji RP. Prawo do nauki – zapewne w tym kontekście poprawniej byłoby mówić raczej o prawie do wykształcenia – w polskim porządku prawnym zostało zaadresowane do możliwe szerokiego kręgu podmiotów, odcinając się od koncepcji związania konkretnych świadczeń z instytucją obywatelstwa, czyli koncepcji właściwej Konstytucji z 1952 r. Twórcy Konstytucji RP opowiedzieli się za modelem socjalnym, nadając samoistnemu prawu do nauki, rozumianemu przez pryzmat kształcenia w szkołach i placówkach wychowawczych, charakter prawa podmiotowego, które zawiera w sobie roszczenie beneficjenta prawa i zespół obowiązków po stronie władz publicznych.