Archelon ischyros (gr. arche – początek, chelona – żółw) – kopalny gad z podrzędu żółwi skrytoszyjnych, żyjący w późnej kredzie ok. 70 mln lat temu w okresie kampańskim. Największy znany jak dotąd żółw.
Budowa Długość archelona szacuje się na 4,5 m, co czyni go największym zidentyfikowanym żółwiem w historii. Miał długą, wąską głowę i spiczasty ogon. Kończyny pływne podobne do krótkich wioseł o szerokim piórze. Ich rozpiętość wynosiła 5,25 m. Dość wąska i wysoko wysklepiona skorupa niepodobna do skorup współcześnie żyjących żółwi z powodu braku stałych kości w jej budowie. Pancerz nie był zbudowany z litych płyt kostnych, niczym u dalekiego krewnego, żółwia skórzastego twardy skórzany pancerz rozciągnięty był na kostnych prętach. Waga archelona wynosiła od ok. 2,2 t nawet do 3,5 t.
Paleobiologia Archelon zamieszkiwał wody Północnoamerykańskiego Morza Wewnętrznego. Podobnie jak współczesne żółwie morskie żywił się prawdopodobnie meduzami, kałamarnicami i żebropławami, których parzydełka nie były skuteczne wobec okrytych rogiem szczęk archelona. Sposób rozmnażania prawdopodobnie przebiegał jak u dzisiejszych krewniaków, samice wychodziły na plaże, by tam składać jajaJ. Malam, S. Parker, Encyklopedia dinozaurów i innych zwierząt prehistorycznych, Bath, Parragon Books, 2005, s.216, ISBN 978-1-4054-8197-7..