Zarys treści Dialog rozgrywa się pomiędzy ubogim Plebanem a Albertusem, parafialnym sługą. Pleban, zmuszony przez prawo do wystawienia na wojnę wyposażonego pachołka, decyduje się przydzielić tę rolę Albertusowi, który, znudzony dotychczasowymi zajęciami, chętnie przyjmuje jego ofertę. Bohaterowie udają się na krakowski targ, aby zakupić wyposażenie dla przyszłego żołnierza. Pleban zaciekle targuje się ze sprzedającymi i ostatecznie kupuje ekwipunek tani i złego gatunku – połamane ostrogi, drewniane strzemiona, zniszczone uzbrojenie i starego, upartego konia. Resztę wyposażenia obiecuje Pleban skonstruować dla Albertusa z odpowiednio przystosowanych przedmiotów codziennego użytku. Udziela również słudze naiwnych porad dotyczących walki (oparte głównie na wiedzy zaczerpniętej z Biblii). Dialog kończy się pożegnaniem obu bohaterów i wyruszeniem Albertusa na wojnę.
Recepcja utworu Aktualna tematyka i komizm sprawiły, że utwór stał się szybko bardzo popularny – powoływali się na niego publicyści, autorzy antyszlacheckich polemik (m.in.