Aleksandr Lwowicz Apuchtin (ros. Александр Львович Апухтин, ur. 4 listopada 1822 w Petersburgu, zm. 2 listopada 1903 tamże) – rosyjski oficer w stopniu generała-majora, kurator warszawskiego okręgu szkolnego (ros. попечитель Варшавского учебного округа) w latach 1879–1897, od 1896 tajny radca dworu, od 1897 senator. Twórca zrusyfikowanego systemu szkolnictwa w Królestwie Polskim, opartego na reformie programów szkolnych, wprowadzeniu nowych podręczników (m.in. osławiony podręcznik do historii Dmitrija Iłowajskiego), systemu donosów i szpiclowania uczniów, będącego podstawą systemu policyjnego w szkołach.
Apuchtinowski system oświatowy miał stworzyć człowieka lękliwego wobec władzy i identyfikującego się z carską Rosją i jej kulturą. Od 1885 w języku polskim wykładana była wyłącznie religia. Apuchtin przyczynił się do spadku liczby szkół, upadku kultury polskiej w Kongresówce i wzrostu analfabetyzmu. Do jego ulubionych powiedzeń należało zdanie, że dzięki jego rządom szkolnym „matka Polka zawodzić będzie nad kołyską dziecka rosyjską piosenką”Portal miasta Ciechanowiec, Apuchtin – właściciel majątku Kułaki.. Od jego nazwiska wywodzi się określenie noc apuchtinowskaAndrzej Chwalba, Historia Polski 1795-1918, s. 349, Wydawnictwo Literackie, Warszawa, 2000 ..