Zjawiska decydujące O powstaniu inkluzji politycznej decydują następujące zespoły zjawisk i problemów: na poziomie normatywnym – prawa podmiotowe, dzięki którym indywidualni bądź zbiorowi uczestnicy życia społeczno-politycznego zyskali nie tylko możliwość swobodnego rozwoju i samorealizacji oraz niezbędny zakres autonomii działania i wyrażania swoich potrzeb, ale przede wszystkim status równoprawnego uczestnika w systemie sprawowania władzy; na poziomie instytucjonalnym – sieć różnego typu instytucji i organizacji powołanych w celu przestrzegania, reprezentacji lub obrony tych praw i wartości; na poziomie proceduralnym – zestaw sformalizowanych metod, form i sposobów działania podmiotów politycznych, państwowych i niepaństwowych, zgodnych z zasadami porządku demokratycznego;