Charakterystyka „Bydgoska starówka” obejmuje obszar trzech dawnych wysp: miejskiej – obszar miasta lokacyjnego otoczonego do XVIII wieku ciekami wodnymi: rzeką Brdą, Młynówką, fosą zamkową i fosą miejską, zamkowej – dawna wyspa grodowa, na której znajdował się zamek królewski, Młyńskiej – dawna wyspa królewska, na której znajdowały się młyny, tartak, folusze oraz mennica.
Cechą charakterystyczną bydgoskiego starego miasta jest malownicze rozlokowanie nad Brdą oraz innymi ciekami wodnymi (Młynówka, Międzywodzie). Z tego wynika stosunkowo duża liczba bulwarów oraz budowli stojących w bezpośrednim sąsiedztwie rzek.
Bydgoski waterfront tworzą: stare zabytki (np. katedra, spichrze), budynki municypalne (np. Poczta Główna, była Dyrekcja Kolei Wschodniej), budynki poprzemysłowe (np. Młyny Rothera, garbarnia Buchholza, obecny gmach PZU), budowle nowoczesne (Opera Nova, „nowe spichrze” i inne), kamienice nad Brdą oraz Młynówką (Wenecja Bydgoska, ul. Przyrzecze, ul. Stary Port).
Na obszarze starówki zachowały się nieliczne relikty z okresu staropolskiego w postaci: trzech gotyckich świątyń: katedry pw. św. Marcina i Mikołaja, kościoła pobernardyńskiego, kościoła Klarysek, gmachu byłego kolegium jezuickiego z XVII w. fragmentów murów obronnych.