thumb|Fragment wnętrza mały|upright|Wczesnoromańskie Drzwi Kolońskie thumb|Gotycki krucyfiks widlasty z 1304 r. Kościół Najświętszej Marii Panny na Kapitolu – w Kolonii, największy (100 m dł i 40 m szer.) z dwunastu romańskich kościołów w tym mieście. Świątynia została wybudowana na miejscu dawnej świątyni rzymskiej z ok. roku 50. naszej ery. Dawna świątynia dedykowana była Jupiterowi, Junonie i Minerwie trzem bóstwom rzymskim których główna świątynia była ulokowana na jednym z siedmiu rzymskich wzgórz, Kapitolu. Resztki dawnej pogańskiej świątyni odnaleziono podczas badań archeologicznych, które miały miejsce w trakcie odbudowy ze zniszczeń wojennych obecnego kościoła.
Dzieje mały|Kościół w drugiej połowie XIX w. W roku 690 Plektruda, żona frankońskiego majordoma Pepina z Herstalu ufundowała na Kapitolu kościół poświęcony Marii Pannie, który w X wieku został rozbudowany przez arcybiskupa kolońskiego Brunona. Ponadto do kościoła dobudowano budynek klasztorny dla mniszek, które przeniesiono z kościoła Św. Andrzeja położonego w pobliżu kolońskiej katedry.