Bazą do utworzenia nowego rodzaju wojsk był Samodzielny Batalion Szturmowy, sformowany 18 października 1943, który 21 marca 1944 został przekształcony w Polski Samodzielny Batalion Specjalny. Była to pierwsza jednostka Wojsk Wewnętrznych. Batalion podlegał bezpośrednio wydziałowi krajowemu Związku Patriotów Polskich. W 1944 był on podporządkowany tajnemu Centralnemu Biuru Komunistów Polski przy Komitecie Centralnym WKP (b), a następnie przejściowo Polskiemu Sztabowi Partyzanckiemu. 20 października 1944 roku w skład batalionu włączono Samodzielny Batalion Ochrony Jeńców Wojennych. Oba bataliony dały początek 1 Brygadzie Wojsk Wewnętrznych. W późniejszym okresie powstały dwie kolejne brygady (2 i 3).
Powstanie Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego 26 marca 1945 Rząd Tymczasowy podjął uchwałę o powołaniu KBW. Uchwała ta nakazywała ministrowi bezpieczeństwa publicznego Stanisławowi Radkiewiczowi w terminie do 1 maja sformować Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Wyznaczonej daty nie udało się dotrzymać ze względu na liczne dezercje żołnierzy z nowo formowanych jednostek KBW. Tylko w okresie kwiecień-maj 1945 zdezerterowało ok.