Potop – druga z powieści tworzących Trylogię Henryka Sienkiewicza, wydana w 1886 (pozostałe części to Ogniem i mieczem i Pan Wołodyjowski), opowiadająca o potopie szwedzkim z lat 1655–1660.
Głównym bohaterem powieści jest młody chorąży orszański Andrzej Kmicic, który przybywa na Laudę, aby zgodnie z testamentem Herakliusza Billewicza poślubić jego wnuczkę Aleksandrę Billewiczównę. W tym też momencie rozpoczyna się powieść. Akcja przedstawia okres z lat 1655–1657.
Powieść była pierwotnie wydana w odcinkach w latach 1884–1886 w dzienniku krakowskim Czas i, z minimalnym opóźnieniem w stosunku do Czasu, także w warszawskim Słowie i Kurierze Poznańskim. Pierwsze wydanie książkowe w 1886 w Warszawie. Część rękopisu powieści przechowywana jest w Ossolineum we Wrocławiu.
Główni bohaterowie mały|Kmicic z Oleńką na kuligu – obraz Juliusza Kossaka (1885) mały|Pojedynek Wołodyjowskiego z Kmicicem (rys. Stanisław Batowski Kaczor) mały|Kmicic z Tatarami (rys. A. Piotrowski, 1901 mały|Laudańscy pod Klewanami (rys.