Historia i ekonomia Historia osadnictwa thumb|upright=0.8|Ilustracja z 1684 roku autorstwa Christopha Hartknocha przedstawiające zwycięstwo zakonu krzyżackiego nad ludami pruskimi. Jezioro znajduje się w historycznym regionie Pogezanii, który w okresie od V do IX wieku był zamieszkiwany przez Prusów – lud posługujący się językiem bałtyckim. Wiele nazw wsi położonych wokół jeziora można wywieść z języka pruskiego, tak jak Małdyty, Ględy, Bartężek i Sople„Morąg – z dziejów miasta i powiatu”, Pojezierze, Olsztyn 1973.Baltic Onyms in Time and Space, G. Blažienė, Indo-European linguistics and classical philology, 2021, 25 (1), s. 69-98, DOI: 10.30842/ielcp230690152504Nazwy miejscowe w Prusiech.
Począwszy od XIII w. tereny te stały się celem podboju Zakonu krzyżackiego, sprowadzonego na ziemie pruskie przez Konrada Mazowieckiego. Kolonizacja krzyżacka była częścią szerszej kampanii chrystianizacyjnej ludów Północnej Europy, mającej na celu narzucenie dominacji niemieckiej i skandynawskiej, znanej jako Krucjaty północne. Na podbitych terenach Zakon Krzyżacki osiedlał osadników z krajów niemieckojęzycznych. W tym czasie założono okalające jezioro wsie takie jak Wilamowo (1308), Szymonowo (1324), Liksajny (1325), Wenecja (1336), Bartężek (1340) i Czulpa (1345).