Koncepcja Muzeum Ziemi Górnośląskiej w swojej roli jako instytucja historyczno-kulturalna przybliża zwiedzającym historię i kulturę Górnego Śląska oraz informuje o sytuacji obecnie panującej w docelowym regionie. Muzeum współpracuje z niemieckimi, polskimi oraz czeskimi instytucjami kulturalno-naukowymi oraz organizuje wystawy tematyczne i sympozja naukowe. Z początkiem lat 90. XX w. otwarta została biblioteka, której systematyczne rozbudowanie doprowadziło do powstania w 2008 Specjalistycznego Centrum Informacyjnego Śląsk – Morawy – Czechy. Specjalistyczne Centrum Informacyjne wyposażone jest w cenne kolekcje, jak np. mapy historyczne, źródła, edycje dzieł poetów śląskich oraz kompletne zbiory najnowszych roczników polsko- i czeskojęzycznych, wydawanych na Śląsku. Muzeum dysponuje wieloma materiałami, dotyczącymi wielu dziedzin kultury czy gospodarki Śląska oraz graniczącego z nim regionem Czech i Moraw. W zbiorach znajdują się również publikacje literatów (np. Heinz Piontek) lub naukowców (Alois M. Kosler oraz Robert Samulski).