Wzrost popularności gatunku nastąpił na przełomie XVII i XVIII wieku, wtedy ustalił się sam termin kolęda w znaczeniu pieśni bożonarodzeniowej. Powstało wówczas wiele do dziś śpiewanych polskich kolęd, m.in. W żłobie leży i Ach, ubogi żłobie, przypisywane przez niektórych Piotrowi Skardze – ta pierwsza do melodii poloneza koronacyjnego króla Władysława IV. Tekst innej XVIII-wiecznej kolędy Bóg się rodzi (oryginalny tytuł „Pieśń o narodzeniu Pańskim”) napisał Franciszek Karpiński, a jej melodię w rytmie poloneza, skomponował prawdopodobnie Karol Kurpiński. W XIX wieku teksty do kolęd pisał m.in.Teofil Lenartowicz - kolęda "Mizerna cicha", a muzykę tworzyli Zygmunt Noskowski, a na początku XX w. Feliks Nowowiejski. Kolędę Lulajże, Jezuniu Fryderyk Chopin zacytował w środkowej części Scherza h-moll op. 20. Ze współczesnych Dwadzieścia kolęd skomponował Witold Lutosławski.

W polskim dorobku kulturalnym zachowało się ponad 500 kolęd i pastorałek.