Autorami tejże koncepcji byli lewicowi komuniści z Nikołajem Bucharinem i Walerianem Osinskim na czele, którzy postanowili w kwietniu 1918 roku przegłosować Lenina i zmienić politykę gospodarczą.
Komunizm wojenny okazał się jednak porażką i po niespełna 30 miesiącach jego trwania radziecka gospodarka uległa zupełnemu załamaniu. W Rosji panował głód, nie udało się zapobiec dalszemu spadkowi produkcji przemysłowej i rolnej, wprowadzenie centralnego planowania nie zapobiegło pogłębianiu się chaosu gospodarczego. Stale dochodziło do buntów chłopskich i strajków robotników, ponad 200% inflacja (hiperinflacja) spowodowała odrzucenie pieniądza jako środka płatniczego i zastąpienia go wymianą towarowąPipes R.: Rewolucja rosyjska. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1994, s. 541. ..
W 1921 roku gospodarka była w ruinie. Czerwony terror, emigracja, epidemie i zbrodnie wojenne zdziesiątkowały społeczeństwo, a w czasie działań wojennych szczególnie dotknięte zostały: Donbas, region Baku, gdzie wydobywano ropę naftową, Ural, Syberia, gdzie zniszczono wiele kopalń. Ze względu na brak surowców przemysł upadł, nie były modernizowane linie produkcyjne. Całkowita produkcja przemysłowa spadła pięciokrotnie, a wielkość produkcji metali była porównywalna z czasami Piotra I.