Oprócz wspomnianych biblioteczek były jeszcze inne, zakładane przez stowarzyszenia rolnicze, a w miasteczkach — przez towarzystwa rzemieślnicze i kupieckie.
W 1868 pojawił się projekt założenia Towarzystwa Oświaty Ludowej, obejmującego też wydawnictwo książek dla ludu. Grono liberalnych działaczy, skupionych dokoła redakcji Dziennika Poznańskiego uznało za konieczne podjęcie ciągłej, zorganizowanej akcji oświatowej „nad ludem", w obliczu groźby germanizacji szkolnictwa, a także w celu pogłębienia w masach świadomości narodowej. Zaczęto gromadzić środki finansowe na tworzenie bibliotek dla ludu.
Przygotowane przez kontakty osobiste grono założycielskie na zebraniu zamkniętym 14 stycznia 1872 uchwaliło powołanie do życia Towarzystwa Oświaty Ludowej. Publiczne zebranie organizacyjne zwołano na dzień 21 lutego tegoż roku z udziałem popularnego redaktora Katolika z Bytomia - Karola Miarki. Wśród założycieli i działaczy znaleźli się: redaktor „Dziennika Poznańskiego” Franciszek Dobrowolski, Stefan Cegielski, Antoni Krzyżanowski, Bolesław Poniński i Jan Rymarkiewicz