Dzieła te cechowały się wszechobecną atmosferą strachu, wliczając w to elementy makabryczne i nadprzyrodzone, motywem nawiedzonych budowli lub poszukiwaniem własnej tożsamości. Krytycy często oceniali powieści gotyckie jako odznaczające się przesadnie melodramatycznymi treściami i zupełnie przewidywalną fabułą. Generalnie z takimi elementami jak ciemność i nadnaturalne zjawiska oraz z figurami i charakterami jak wampiry i maniacy, powieść gotycka jest bardziej skupiona na aspekcie strachu, niż wzory czarnego romantyzmu, bazujące na tajemnicach i sceptycyzmie w odniesieniu do człowieka.
Mimo różnic ów kierunek miał wpływ na dzieła z późniejszego okresu całego prądu literackiego, jak np. niektóre prace Edgara Allana Poego. Niektórzy autorzy epoki romantyzmu jak Lord Byron, Samuel Taylor Coleridge, Mary Shelley, John Shek czy John Polidori, którzy częściowo są wiązani z powieścią gotycką, również są wspominani w kontekście czarnego romantyzmu. Ich utwory cechują się osobistymi udrękami, motywem ludzi niedostosowanych społecznie oraz niepewnością, czy ludzka natura przynosi mu wybawienie, czy zniszczenie.