Wiek XIX Język kaszubski na początku XIX wieku stał się przedmiotem zainteresowań naukowców rosyjskich. Na skutek sugestii Mrongowiusza co do podobieństwa języka kaszubskiego i rosyjskiego zaczęto interesować się Kaszubami. W związku z tym została utworzona na Uniwersytecie Petersburskim katedra języków i literatury słowiańskiej. Rosyjscy językoznawcy próbowali potwierdzić lub zaprzeczyć sugestii Mrongowiusza i zebrali teksty kaszubskie. Badania te spowodowały znaczny wzrost zainteresowania kulturą Kaszubów.
Za początek literatury kaszubskiej przyjmuje się rok 1843, kiedy w wydawanym w Warszawie czasopiśmie Jutrzenka. Przegląd Słowiański ukazały się dwa teksty Floriana Ceynowy: Wiléjá Noveho Roku i Szczōdráki. Ceynowa opracował pierwszy zarys gramatyki kaszubskiej, przetłumaczył fragmenty katechizmu. Zebrał i opublikował kaszubskie bajki i opowieści ludowe. Dziełem Ceynowy jest również stworzenie pierwszego systemu zapisu języka kaszubskiego. thumb|J.H. Derdowski, O Panu Czorlińścim co do Pucka po sece jachoł, Toruń 1880 Ideę tworzenia w języku kaszubskim kontynuował Hieronim Derdowski. Na emigracji w USA wydawał kaszubskojęzyczne pismo Wiarus. Był też autorem epopei O panu Czôrlińscim co do Pucka po sece jachôł.