Pierwsza przyczyna, nieruchomy poruszyciel – w filozofii arystotelejskiej i w średniowiecznej scholastyce i filozofii chrześcijańskiej, a także w filozofii muzułmańskiej, pierwszą przyczyną nazywano byt, który stoi na pierwszym miejscu w ciągu przyczyn i przyczynuje sam będąc nieuprzyczynowiony, czyli Boga.
Pogląd Arystotelesa Arystoteles w Metafizyce dowodził istnienia pierwszej, nieuprzyczynowionej zasady z argumentu ruchu. Rozumował, iż skoro ruch nie jest wieczny, a każde ciało poruszające się jest zawsze poruszane przez coś innego, przeto ciąg ten nie może iść w nieskończoność, ale musi zatrzymać się na nieruchomym poruszycielu, który jest pierwszą zasadą ruchu. Tak Arystoteles uznał, że zasada ruchu jest wieczna i niezmienna. Posiada ona cechy boskie: niezłożoność, niematerialność, duchowość, rozumność, celowość, jedyność, konieczność i doskonałość. Ta pierwsza w hierarchii zasad ruchu przyczyna powoduje ruch ciał niebieskichArystoteles, Metafizyka, ks. 4, 1026 a 15 i n.. Dziedziną nauki zajmującą się tym zagadnieniem jest teologia.