Pomimo przewlekłych problemów natury zdrowotnej Darwin sformułował w czerwcu 1842 35-stronicowy szkic swojej teorii, by następnie pracować nad obszerniejszym esejem. Botanik Joseph Dalton Hooker był w tym czasie oparciem dla Darwina, więc pod koniec roku 1845 ten zaoferował mu do przejrzenia „surowy szkic”, jednak bez powodzenia. Dopiero w styczniu 1847, gdy Darwin był chory, Hooker znalazł czas i odebrał kopię. Po pewnym czasie odesłał Darwinowi pracę, zawierającą tak potrzebną Darwinowi rzeczową i spokojną krytykę. Darwin w tym czasie przeprowadził duże badania na pąklach, które ustaliły jego pozycję jako biologa i dostarczyły mu nowych argumentów na poparcie teorii.
Anonimowa publikacja Vestiges of the Natural History of Creation (1844) Roberta Chambersa (1802–1871) przygotowała grunt na przyjęcie publikacji O powstawaniu gatunków.