W styczniu 1990 r. nastąpiło rozwiązanie PZPR, a część jej byłych członków utworzyła Socjaldemokrację Rzeczypospolitej Polskiej (SdRP). W maju 1990 r. w wyniku połączenia ZSL z tzw. wilanowskim PSL (grupującym większość żyjących działaczy PSL z lat 1945–1947) powstało działające do dziś Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL), nawiązujące do tradycji mikołajczykowskich. Umacniały się ugrupowania działające w PRL nielegalnie i powstawały nowe partie skupiające przedstawicieli dawnej opozycji. Wielość stronnictw wskazywała na klęskę układu monopartyjnego z czasów PRL i umacnianie się pluralizmu politycznego. Ujawniała także silne wewnętrzne podziały w środowisku dawnej opozycji i słabość poszczególnych partii je reprezentujących.
Podziały te z całą siłą wystąpiły podczas wyborów prezydenckich jesienią 1990 r. Zwycięstwo L. Wałęsy i przegrana T. Mazowieckiego pogłębiły proces polaryzacji obozu antykomunistycznego. T. Mazowiecki ustąpił ze stanowiska premiera, a jego miejsce na początku 1991 r. zajął, wywodzący się z Kongresu Liberalno-Demokratycznego (KL-D), Jan Krzysztof Bielecki (zob. rząd Jana Krzysztofa Bieleckiego). Symbolem kontynuacji rozpoczętych reform gospodarczych było utrzymanie dotychczasowej pozycji w rządzie przez L.