Wzrost tolerancji na działanie terapeutyczne nie musi przebiegać równolegle ze wzrostem tolerancji na działania niepożądane. Zwiększenie dawki w celu przywrócenia pożądanego efektu może zatem zwiększać ryzyko niektórych działań niepożądanych. Różnice w tempie rozwoju tolerancji wobec poszczególnych efektów mają znaczenie m.in. podczas stosowania opioidów.
Tolerancja a zależność i uzależnienie
Tolerancja, zależność fizyczna i uzależnienie są odrębnymi, choć mogącymi współwystępować zjawiskami.
Tolerancja oznacza zmniejszenie odpowiedzi na określoną dawkę substancji wskutek wcześniejszej ekspozycji.
Zależność fizyczna jest stanem adaptacji organizmu, w którym nagłe przerwanie stosowania substancji, znaczne zmniejszenie jej dawki lub zastosowanie antagonisty może prowadzić do wystąpienia zespołu abstynencyjnego.
Uzależnienie obejmuje natomiast zmiany zachowania związane z używaniem substancji, w tym zaburzenie kontroli nad jej przyjmowaniem i kontynuowanie używania pomimo występowania szkód.
Tolerancja i zależność fizyczna mogą rozwinąć się podczas prawidłowo prowadzonego leczenia i nie są same w sobie równoznaczne z uzależnieniem. Uzależnienie może natomiast występować bez wyraźnie zaznaczonej tolerancji.
Tolerancja a tolerowalność leku