Pierwszy tekst notujący nazwę Lublina stanowi fragment kroniki Wincentego Kadłubka, opracowanej w końcu XII wieku. Według Kadłubka kobieta imieniem Julia, rzekoma siostra Cezara, miała założyć dwa miasta, których nazwy – pochodzące od imion jej i brata – przekręcono następnie na Lublin i Lubusz.
Periodyzacja Kolejny okres osadnictwa dzieli się na dwa podokresy: plemienny i wczesnopiastowski, zakończony utworzeniem w Lublinie kasztelanii i archidiakonatu. Pierwszy można podzielić dalej na okres wspólnot opolnych oraz walk plemiennych.
W okresie od VIII do X wieku na obszarze dzisiejszego Lublina funkcjonował zespół osadniczy obejmujący m.in. wzgórza Czwartek, Zamkowe i Staromiejskie. Znaczenie tego ośrodka wynikało między innymi z jego położenia u zbiegu Bystrzycy, Czechówki i Czerniejówki, a także z rozwijającego się zaplecza osadniczegoD. Wyczółkowski, „Lublin między VIII a XIII wiekiem w świetle badań archeologicznych”, Rocznik Lubelski, t. 43, 2017, s. 19–40. Autor omawia rozwój zespołu osadniczego Lublina między VIII a XIII wiekiem oraz wskazuje na jego znaczenie przed powstaniem struktur kasztelańskich.. Włączenie tych terenów do monarchii wczesnopiastowskiej przyniosło stopniową organizację administracyjną i kościelną, której wyrazem było powstanie w Lublinie ośrodka kasztelańskiego oraz archidiakonatu.